تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٢ - نقد مرحوم مصنف بر كلام صاحب مفتاح الكرامه عليه الرحمه

بغناء.

و كلّ ما لا يعد لهوا فليس بحرام و ان فرض صدق الغناء عليه فرضا غير محقّق، لعدم الدّليل على حرمة الغناء إلّا من حيث كونه باطلا و لهوا و لغوا و زورا.

ترجمه:

نقد مرحوم مصنّف بر كلام صاحب مفتاح الكرامه عليه الرّحمه‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

در كلام مرحوم صاحب مفتاح الكرامه اشكال و ايراد است و آن اينكه طبق گفته جوهرى در صحاح و زمخشرى در اساس وقتى معناى طرب عبارت باشد از خفّتى كه براى انسان حاصل مى‌شود بناچار مراد از اطراب و تطريب ايجاد اين حالت در انسان مى‌باشد چه آنكه فعل ثلاثى مجرّد وقتى بباب افعال و يا تفعيل رفت اصل معنايش تغيير نكرده تنها از معناى لازمى به متعدّى منتقل مى‌شود، پس وقتى طرب بمعناى خفّت و سستى بود قطعا اطراب يا تطريب ايجاد اين حالت مى‌باشد و اگر غير از اين باشد يعنى اطراب و تطريب بمعناى ديگرى فرض شوند لازم مى‌آيد ماده « ط، ر، ب» مشترك لفظى بين دو معنا باشد و آن بر خلاف اصل است.

مضافا باينكه حضرات براى « طرب » معناى ديگرى غير از حالت خفّت نقل نكرده تا دو لفظ تطريب و اطراب از آن مشتقّ باشند.

گذشته از اين قبلا از صحاح و مصباح المنير نقل كرديم كه تطريب براى معنائى وضع شده كه آن قائم به صاحب صوت مى‌باشد و آن عبارتست از ايجاد طرب و خفّت در ديگران نه معنائى كه قائم به نفس صوت است و در تعريف غناء كه مشهور فقهاء نموده‌اند اخذ گرديده و آن عبارت است از « حسن و رجوع و امتداد» بنابراين ممكنست معناى « تطريب الشّخص فى صوته» ايجاد سبب طرب بمعناى خفّت كه ناشى از كشيدن و تحسين و ترجيع صوت است باشد همانطورى‌